Zanzibar Haiwezi Kuwa na Baraza Lake la Mitihani?

Salum Vuai

WAKATI Zanzibar na Tanganyika zilipoungana na kuunda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, zipo wizara kadhaa zilizoamuliwa ziwe za muungano.

Kiutaratibu wizara hizo zinakuwa na mawaziri na manaibu wao ambao wanatumikia pande zote mbili sawia.

Mfano wa hizo, ni ile ya Mambo ya Ndani, Mambo ya Nje na Wizara inayoshughulikia mambo ya Afrika Mashariki, lakini kwa wizara nyengine, kila nchi inakuwa na yake yenye mamlaka ya kujisimamia kwa niaba ya nchi husika.

Na katika wizara zisizokuwa za muungano, haijapata kuelezwa kwamba elimu ni miongoni mwa hizo, lakini tangu zamani kumekuwa na utaratibu wa elimu ya juu kusimamiwa na Tanzania Bara, huku ile ya maandalizi, msingi na kati zikiachwa kila sehemu ijitegemee kivyake.

Katika hali kama hiyo, baada ya wanafunzi wa Zanzibar kudima kwa miaka yote tangu maandalizi hadi sekondari ya kati, wanapoingia kidato cha nne, hulazimika kufanya mitihani inayotungwa Tanzania Bara chini ya Baraza la Mitihani NECTA.

Sina hakika kama wakati wa kutunga mitihani hiyo Zanzibar inawashirikishwa na walimu wake, na kama ndivyo, sijui ni kwa kiwango gani.

Na je, kama upo uwakilishi huo, ni kwa kiwango gani basi wanapata nafasi ya kutoa masuala wanayoyaona yanastahili wakati wa kutunga mitihani hiyo ili kuweka uwiano ulio sawa kati ya Bara na Zanzibar.

Kitu kimoja ambacho nina uhakika nacho ni ushiriki wa walimu wa Zanzibar katika kusainisha mitihani hiyo ambapo mara kadhaa wamekuwa wakipelekwa hata mikoa ya Tanzania Bara kufanya kazi hiyo.

Yumkini utaratibu huu ulikuwa lazima ufanywe hapo nyuma kwa sababu wakati nchi zetu zinajikomboa, Zanzibar ilichelewa kuanzisha vyuo vikuu vyake ambapo wale wahitimu wa sekondari waliofaulu walilazimika kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Chuo Kikuu cha Ardhi, na hata baadhi ya vyuo vya taaluma nyengine kama vile uhasibu na kadhalika.

Pamoja na hayo, hapo nyuma, malalamiko kuhusu kuonewa, kunyanyaswa, kufelishwa kwa makusudi kwa wanafunzi wa Zanzibar waliojiunga na vyuo vikuu Bara, yalikuwa nadra kusikika.

Lakini katika miaka ya karibuni, vilio vya wanafunzi na watahiniwa wa Zanzibar wanaofanya mitihani ya taifa kwamba hawatendewi haki hata pale viwango vyao vya ufahamu vinapokuwa vikubwa kuwazidi wenzao wa upande wa pili, limekuwa jambo la kawaida.

Baya zaidi, malalamiko hayo mara nyengine yanahusishwa na mitazamo ya kidini, ikidaiwa kuwa watendaji wanaohusika na usainishaji mitihani, huangalia mtahiniwa ni wa dini gani na apewe nini kulingana na itikadi yake.

Mimi hili sitaki nilizungumzie kwa undani kwa sababu sina hakika nalo, lakini napenda nitumie usemi maarufu wa Kiswahili, "Lisemwalo lipo, kama halipo lipo njiani laja".

Siku chache zilizopita NECTA iliweka katika mtandao matokeo ya mitihani ya kidato cha nne, ambapo kila mmoja aliyapokea kwa hisia tafauti.

Pamoja na kuwa vitendo vya udanganyifu hutokezea katika mitihani, lakini wengi wamefadhaishwa na hatua ya kundi kubwa kufutiwa kabisa mitihani yao, wakidai hata kama walifanya hila, suluhisho ni kurudiwa mitihani hiyo na sio kuwafuta kabisa.

Aidha kama, inaaminika kuwa mitihani ilivuja, kwa nini waadhibiwe wanafunzi tu huku ikijulikana kwamba hilo haliwezekani bila kuwepo mkono wa maofisa wanaosimamia mitihani hiyo au wanaoitunga?

Kwa kuwa katika kipindi hiki hali hiyo ya upande mmoja kudai kuonewa na kubaguliwa katika mitihani ya elimu ya juu, ni busara hili nalo liorodheshwe katika kero za muungano kwa lengo la kulitafutia ufumbuzi.

Aidha, nadhani suluhisho la tatizo hili, ni kuiondoa elimu ya juu katika muungano ili Zanzibar iweze kuanzisha Baraza lake la Mitihani, na hivyo kuendesha yenyewe utaratibu wa elimu na mitaala yake kikamilifu.

Kama hoja ilikuwa kutokuwepo kwa vyuo vikuu, sasa hali imebadilika na hilo si tatizo tena kwani tayari tunavyo vyuo vikuu vitatu, mbali na vyengine vya kitaaluma kama kile cha usimamizi wa fedha, cha Kiislamu, Ufundi Mbweni na Mikunguni, pamoja na chuo cha Utumishi wa Umma.

Vyuo hivyo vyote kwa pamoja vimekuwa vikitoa wahitimu wazuri katika fani tafauti na kuongeza idadi ya wasomi na wataalamu wa Kizanzibari, sifa inayotupa uwezo wa kuanzisha Baraza la Mitihani na kujivua katika mbeleko ya muungano kwa elimu ya juu.

Kimantiki, haiingii akilini elimu za ngazi za chini iwe tunafanya kivyetu, lakini ile ya juu tufuate mitaala ya Bara, kwani yawezekana wanafunzi wetu wa Zanzibar wakawa wazuri, lakini wanapofika sekondari ya juu wanaongezewa mzigo kwani huenda mbele ya safari mambo ni magumu zaidi.

Hapa sikusudii kusema tuwatungie wanafunzi wetu mitihani myepesi, la hasha, lakini inapobainika wenzetu hawana uadilifu wakati wa kusainisha na kupanga madaraja, iko haja ya kuzinduka na kujiuliza kulikoni.

Tel: 0777 865050

E mail: salumss@yahoo.co.uk