Jengo Jipya la Uwanja wa Ndege Kunani?

Na  A K Simai

Hivi karibuni Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Dk Ali Mohamed Shein alizungumza na Waandishi wa habari, Wahariri pamoja na wananchi katika utaratibu wake aliojiwekea wa kila miezi mitatu.

Katika hotuba yake aligusia mambo mengi sana yanayohusu taifa pamoja na machafuko ya karibuni yaliyoleta uharibifu wa mali na kuvunjika kwa amani.

Kilichonisukuma kuandika makala hii ni Suala muhimu aliloulizwa na mwandishi wa siku nyingi wa ITV, Farouk Karim, kuhusu mikataba ya ujenzi wa jengo la uwanja mpya wa ndege kwamba sivyo ilivyokusudiwa je ni kweli?

Dk Shein alikiri kwamba ujenzi umesimama ila ni Serikali iliyoingilia kati na kuusimamisha kutokana na kujitokeza kwa mambo mengi ya kimsingi kama kutojulikana kwa michoro serikalini pamoja na mapungufu mengine kwa kutokuwepo kwa taa, eneo la kusafiria na kuondekea abiria, eneo la VIP kuwepo ndani na pia kutokuwepo na eneo la kuongeza jengo ikihitajika hivyo kwa siku zijazo. Na la msingi ni Air Bridges zilizowekwa zilikuwa na uwezo wa kupokea Ndege ndogo za aina Boeing 737 wakati tayari Airport inapokea ndege kubwa za Boeing 767, 777 na 747 pia Airbus 320 na 380. Hivyo zingelishindwa kuegesha katika Air bridges hizi na isingekuwa muwafaka kwa siku zijazo.

Dk Shein alisisitiza kwamba ujenzi utaendelea karibuni baada ya kuwekana sawa katika mapungufu yaliyojitokeza.

Ikumbukwe kwamba hii ni mara ya pili kwa jengo hili kusitishwa na kwa sababu kama alizozielezea Dk Shein mpaka wakandarasi wakataka kufanya marekebisho ya mkataba na malipo ili kuweza kukabiliana  na gharama mpya zilizojitokeza baada ya marekebisho ya ujenzi huo. Tayari Ujumbe wa Serikali ya Zanzibar umeshakwenda China mara mbili kuzungumza na Serikali ya China kuhusiana na Variations au mabadiliko yanayohitajika. 

Ujenzi umesimama kwa zaidi ya miezi miwili sasa.

Ujenzi wa jengo jipya la abiria katika uwanja  wa ndege wa kimataifa wa Zanzibar wa Abeid Amani Karume ambao unafanywa na kampuni kutoka China ya Beijing Engineering Construction kwa mkopo wa US$ 70.4 milioni kutoka Exim Bank ya China. Tayari tunaambiwa gharama hizi zimeshaongezeka na mwenye dhamana ya kulipa mkopo huu wa riba ni mimi na wewe kama walipa kodi kupitia Serikali.

Dk Shein alifanya ziara kutembelea ujenzi wa jengo hili tarehe 08 Desemba 2011 kujionea maendeleo ya ujenzi.

Suala wakati Mheshimiwa Rais alipotembelea jengo hili alishauriwa vyema au mapungufu haya yalikuwa bado kujulikana?

Maneno kama haya yalikaririwa na Makamu wa Pili wa Rais Balozi Seif Ali Iddi alipozungumza na wanahabari tarehe 28/02/2012 ambayo yalikuwa yakifafanuwa maendeleo ya ujenzi. Pia hapa hatukutanabahishwa kwamba tayari kumeshaonekana matatizo katika ramani ya jengo lile ambazo zinahitaji kurekebishwa (Variations).

Mmoja katika wachangiaji wa mada hii katika moja ya mitandao jamii (Mzalendo.net) aliwahi kusema Mradi wa ujenzi hupimwa kwa kutumia vigezo vitatu vikubwa:

Ujenzi kumaliza kwa wakati.

Kwa jinsi ya matatizo ambayo tayari yameshajitokeza kusimamishwa ujenzi huu mara mbili tuna uhakika hautomalizika kwa wakati Desemba 2013.

Quality ya ujenzi kufikia ile iliyotarajiwa

Hili nalo pia ni tatizo hasa kwa wanaoshuhudia ujenzi huu wameonesha mashaka na kampuni iliyopewa dhamana ya kujenga kama ina uwezo na Project kubwa za aina hii. Sijui kama utafiti ulifanyika kabla kuona kazi za kampuni hii ilizozifanya sehemu nyengine duniani kujiridhisha au yalikuwa ni makubaliano ya kimkataba kwa kuwa waliotoa Mkopo ni Benki ya Kichina.

Mradi kumaliza kwa kutumia gharama zilizopangwa awali (within budget)

Tayari gharama zimeshaongezeka na kama marekebisho mengine yatapitishwa gharama hii zitapanda tena na bado hatujui kwamba tunaweza kuona mapungfu mengine siku za mbele yatakayohitajia marekebisho.

Kwa hatuwa iliyofikia jengo jipya la uwanja wa ndege wa Zanzibar, hakuna anaeweza kusema kigezo chochote kati ya hivyo nilivyovitaja kimefikiwa, kitafikiwa, au hakitofikiwa.

Kimsingi mazingira ya utiaji mkataba Jengo hili na mfumo wa utendaji wake umeniwacha na maswali mengi kuliko majibu.

1             Ni timu gani iliyokuwemo katika kuandaa plan ya jengo hili ni watu waliokuwa na uzoefu kwenye aviation au ni watu wa kuokoteza tu?

2             Hakukuwa na consultancy wakati wa kuandaa plan yenyewe na hakukuwa na kureview kuangalia kama kila kinachohitajika katika Airport ya kile kimewekwa?

3             Tulikurupuka katika kuingia mkataba huu ambao kwa sasa utaweza kutuingiza kwenye janga zito la deni lenye kuongezeka kwa riba pamoja na kuongezeka kwa gharama?

4              Kutakuwa na hatua zozote za kinidhamu au kuwajibika kwa waliotuingiza katika balaa hili au kulikuwa na mazingira ya ten percent?

Jengine ambalo bado linaniwacha na maswali kadhaa na mtaniwia radhi kwa kujiuliza mwenyewe ni kwamba jengo hili lilitarajiwa kumalizika Desemba 2013 na kuanza kazi mapema 2014.

Mpaka hivi sasa hakuna mpangilio wa kuwafundisha na kuwapa mafunzo (training na inductions) wafanyakazi watakaofanya kazi katika jengo hili ambalo ninaamini litakuwa na vifaa vya kisasa wakati tuna mwaka mmoja tu na nusu kabla ya kufunguliwa kwake (kama litamalizika katika muda uliopangwa). Wanatarajiwa wafanyakazi waliopo katika jengo la zamani ( Terminal 1) kuhamishiwa huko wakati Jengo hili pia litatumika kwa domestic flights.

Nimesema hivyo kwa sababu katika bajeti ya mwaka huu ya Mamlaka, hakukuwekwa fungu litakaloombwa katika bajeti ili litumike katika mafunzo ya kuwapika vijana wetu ambao tunawatarajia kuwatwisha majukumu ya kuisimamia Airport yetu iweze kufanya kazi kwa ufanisi na kitaalamu. Na pia hakuna fungu la kuajiri wafanyakazi wengine ambao watahitajika kwa kuongezeka majukumu.

Wakati akizindua  Bodi ya Mamlaka ya Viwanja vya Ndege, Waziri wa Miundombinu na Mawasiliano Zanzibar Hamad Masoud Hamad alisisitiza bila ya kuwepo kwa wafanyakazi wenye taaluma katika mamlaka hiyo haitoweza kuwa na sifa za kimataifa za kuwahudumia wageni wanaoingia na kutoka katika Viwanja vya ndege vya Zanzibar.

Aidha waziri huyo aliwaasa wafanyakazi hao kujenga uaminifu katika utendaji wa kazi zao kwani vitendo vya udokozi vinaweza kupoteza haiba ya uwanja huo.

Aliongeza kuwa kumfanyia kitendo kibaya mgeni mmoja kunaweza kupoteza wageni wengi jambo ambalo linaweza kurudisha nyuma malengo yaliyokusudiwa.

Sijui nasaha hizi za Waziri zimechukuliwa vipi na Bodi kwani uwepo wa ushindani katika usafiri wa Anga kwa nchi za Afrika Mashariki ni mkubwa mno. Hivyo kila nchi hutakiwa kujipanga vyema kabla ya kuingia katika ushindani huu ambao kwa nchi nyengine tayari wana uzoefu wa kutosha.

Airport ni sehemu ambayo kila kitu kinatakiwa kiende kwa wakati uliopangwa tokea kutua na kuondoka kwa ndege, huduma pamoja na vitendea kazi. Kukitokea kuharibika chochote basi kitaathiri safari nzima za ndege na kuchelewa na hivyo kuleta usumbufu kwa wasafiri, kuhatarisha usalama wa abiria pamoja na ndege na Mamlaka kuweza kutozwa faini na mashirika ya Ndege na hatimaye kuacha kuutumia Uwanja kwa kukosa ufanisi.

Tunatahadharisha haya si kwa kumchongea mtu bali kwa yaliyotokea huko nyuma wakati wa kununulia kwa Jenereta la kutumika Uwanja wa ndege ambalo hadi sasa halijaanza kutumika wala kujaribiwa hadi muda wake wa dhamana (warrant umemalizika) na pesa nyingi za walipa kodi kutumika mpaka kamati teule ya Baraza la Wawakilishi kutaka hatua za kinidhamu zichukuliwe kwa baadhi ya watendaji.

Pia tunauliza Serikali Je ina mpango wowote wa kuwawajibisha wale wote tuliowapa dhamana ya kusimamia mradi huu kwa kutuingiza katika mazonge na magharibi ya roho kwani kama utaalamu wao na uzoefu wao ungelitumika vyema tusingejikuta katika hali ya kupapurana na wakandarasi wakati wachawi ni sisi wenyewe.

Tusingejikuta katika hali mpaka Rais wa Nchi yetu anaingilia kati suala hili na katika dhana ya kujenga utawala bora ni sera ya uwajibikaji kutekelezwa kikamilifu kwa kila aliyekwenda kinyume na malengo au maafikiano na dhamana alizokabidhiwa basi ima wahusika wawajibike au wawajibishwe na Serikali na hii ni moja ya changamoto ambayo Bodi ya Mamlaka ya viwanja vya Ndege itapaswa kukabiliana nayo bila ya kuoneana muhali au kutazamana kwa jicho la huruma.

Tarehe 12/04/2012 wakatii ikizinduliwa Bodi ya Mamlaka ya Uwanja wa Ndege, Mwenyekiti wa Bodi, Abdulghani Msoma aliahidi kuwa watafanya kazi kwa uzalendo kwa ajili ya maendeleo ya mamlaka hiyo.

“Hakuna maendeleo bila ya changamoto na nipo tayari kukabiliana na changamoto hizo kwa hali na mali bila ya kujali maslahi yoyote” alisema Msoma.

Hii ni changamoto Mheshimiwa Mwenyekiti wa Bodi, tunakusikiliza.